Wat is bedrijfscultuur?

Bedrijfscultuur (ook wel organisatiecultuur genoemd) is het geheel van normen, waarden, overtuigingen en gedragingen dat het dagelijks functioneren van mensen binnen een organisatie beïnvloedt. Het bepaalt hoe collega’s samenwerken, hoe leiding wordt gegeven, hoe beslissingen worden genomen – en zelfs hoe medewerkers zich voelen op de werkvloer.

De cultuur van een organisatie is niet (alleen) wat er op papier staat, maar juist wat er tussen de regels door gebeurt. Denk aan:

• Hoe gaan we hier met elkaar om?

• Wat vinden we “normaal” gedrag?

• Hoe reageren we op fouten of succes?

• Wie krijgt hier ruimte, en wie niet?

Het is vaak datgene waar je als nieuwe medewerker pas écht achter komt als je er een paar weken werkt.

Bedrijfscultuur in theorie: 3 bekende modellen

Bedrijfscultuur is sinds de jaren ‘80 een populair onderwerp in de organisatiekunde. Verschillende wetenschappers hebben geprobeerd om de ongrijpbare ‘onderstroom’ te vangen in modellen. Hieronder drie bekende theorieën die nog steeds veel worden gebruikt:

1. Edgar Schein – De lagen van organisatiecultuur

De Amerikaanse organisatiepsycholoog Edgar Schein (MIT Sloan School) wordt vaak gezien als de grondlegger van het cultuurdenken binnen organisaties. Volgens Schein bestaat cultuur uit drie lagen:

1. Artefacten – Zichtbare uitingen van cultuur, zoals kledingstijl, inrichting, rituelen of taalgebruik.

2. Beleden waarden – Wat een organisatie zegt belangrijk te vinden: missie, visie, kernwaarden.

3. Onderliggende aannames – Diepgewortelde overtuigingen die zelden worden uitgesproken, maar het gedrag wel sterk beïnvloeden.

Schein stelt dat vooral die derde laag – de onbewuste aannames – bepalend zijn voor hoe een organisatie functioneert. Veranderen? Dan moet je dáár beginnen.

2. Deal & Kennedy – Sterke cultuur als succesfactor

In 1982 publiceerden Terrence Deal en Allan Kennedy het boek Corporate Cultures, waarin ze stellen dat een sterke cultuur cruciaal is voor goede prestaties. Ze definiëren cultuur als:

“De manier waarop we de dingen hier doen.”

Ze onderscheiden vier typen organisatieculturen op basis van risico en snelheid van feedback:

• Machtscultuur (snelle feedback, hoog risico) – denk aan salesomgevingen.

• Taakcultuur (langzame feedback, laag risico) – bijv. overheidsorganisaties.

• Personencultuur (lage feedback, laag risico) – denk aan universiteiten.

• Prestatiedrukcultuur (hoge feedback, hoog risico) – zoals in de financiële sector.

Hun conclusie: organisaties met een goed afgestemde cultuur op hun strategie presteren beter.

3. Hofstede – Nationale cultuur beïnvloedt organisatiecultuur

De Nederlandse cultuuronderzoeker Geert Hofstede staat bekend om zijn studies naar nationale cultuurverschillen, maar zijn inzichten zijn ook toepasbaar op organisaties. Hofstede identificeerde zes dimensies, zoals machtsafstand, individualisme en onzekerheidsvermijding.

Belangrijk inzicht: de cultuur in een organisatie wordt mede gevormd door de bredere context waarin zij opereert (land, regio, sector). Een ziekenhuis in Nederland zal andere culturele patronen hebben dan een fabriek in China, ook al gebruiken ze dezelfde structuur.

Waarom is bedrijfscultuur belangrijk?

Een gezonde bedrijfscultuur zorgt voor:

1. Betere samenwerking

Mensen weten wat ze aan elkaar hebben, vertrouwen groeit en fouten maken mag.

2. Hogere betrokkenheid

Medewerkers voelen zich gezien, gehoord en serieus genomen.

3. Betere prestaties

Een positieve cultuur stimuleert eigenaarschap en motivatie.

4. Minder verloop en verzuim

Mensen blijven langer en zijn minder vaak ziek als ze zich prettig voelen op hun werk.

Aan de andere kant: een onveilige of ongezonde cultuur kan juist leiden tot angst, stress, stilstand of zelfs uitval van medewerkers.

Cultuur is wat er gebeurt als niemand kijkt

Een veelgebruikte uitspraak in cultuurtrajecten is:

“Cultuur is wat mensen doen als de manager er niet is.”

Het laat zien dat cultuur niet top-down gestuurd kan worden. Je kunt gedrag niet afdwingen via protocollen of KPI’s. Cultuur leeft in het dagelijks gedrag – in hoe mensen vergaderen, elkaar aanspreken, of juist zwijgen.

Daarom is het belangrijk om de cultuur regelmatig te onderzoeken, bespreekbaar te maken en bewust te ontwikkelen.

Hoe meet je bedrijfscultuur?

Omdat cultuur grotendeels onzichtbaar is, kan het lastig zijn om het scherp te krijgen. Toch zijn er methodes waarmee je cultuur meetbaar én werkbaar maakt. Denk aan:

• Medewerkersonderzoeken

• Cultuurscans of -metingen

• Workshops en interviews

• Waardenkaarten of gedragskaarten

Een goede cultuurscan kijkt niet alleen naar wat mensen vinden, maar ook naar wat ze doen en welke ongeschreven regels de organisatie beïnvloeden.

Cultuur en strategie: een onafscheidelijk duo

Zoals managementdenker Peter Drucker al zei:

“Culture eats strategy for breakfast.”

Je kunt de beste plannen maken, maar als de cultuur niet klopt, gebeurt er weinig. Denk aan:

• Een organisatie die ‘eigenaarschap’ wil stimuleren, maar waarin fouten hard worden afgestraft.

• Een team dat ‘innovatie’ moet brengen, maar waarin nieuwe ideeën nooit worden opgepakt.

Zonder aansluiting tussen cultuur en strategie, blijft verandering vaak aan de oppervlakte.

Tot slot: kun je bedrijfscultuur veranderen?

Ja, maar het vraagt tijd, aandacht en leiderschap. Cultuurverandering begint met bewustwording: wat is de huidige cultuur? Waar schuurt het? Wat willen we wél? Daarna volgt het proces van beïnvloeding, vaak via gedrag, voorbeeldrol van leiders, structuur én dialoog. Verandering werkt alleen als het gedragen wordt – en dus als medewerkers actief betrokken zijn.

Conclusie: bedrijfscultuur bepaalt (bijna) alles

Bedrijfscultuur is geen “soft” onderwerp, maar een fundamentele factor voor succes. Het beïnvloedt prestaties, samenwerking, innovatie en welzijn. Of zoals een klant ooit zei:

“Cultuur is de software van onze organisatie. Zonder updates loopt alles vast.”

Daarom loont het om cultuur zichtbaar, bespreekbaar én ontwikkelbaar te maken.

Wil je weten hoe jouw organisatiecultuur ervoor staat? Laat dan een bedrijfscultuurscan uitvoeren. Zo krijg je helder inzicht in wat er leeft en wat er mogelijk is. Kijk op Bedrijfscultuurscan of stuur ons een bericht.